Şəvval ayının birinci gecəsinin əməlləri

Birinci gecə: Şərafətli gecələrdən biridir. Həmin gecənin fəziləti, bu gecədə ibadət etməyin savabı, əhya saxlamaq haqqında çoxlu hədislər varid olmuşdur. Həmçinin bir rəvayətdə gəlmişdir ki, bu gecə heç də Qədr gecəsindən geri qalmır. Bu gecə üçün bir neçə müstəhəb əməl vardır.

1. Günəş batdıqda qüsl almaq (Niyyəti: “Allahın əmrini yerinə yetirmək üçün Şəvval ayının birinci gecəsinin qüslunu alıram)

2. Gecəni oyaq qalmaq. Namaz qılmaq, itiğfar diləmək (Əstəğfirullahə və ətũbu iləyh – demək), Allahdan diləmək, məsciddə əhya saxlamaq.

3. Məğrib və İşa, həmçinin Sübh və bayram namazından sonra demək:

 “Allãhu əkbər, Allãhu əkbər, lə̃ ilə̃hə illəllãhu vallãhu əkbər, Allãhu əkbər, Allãhu əkbər, və lillə̃hil-həmd, əl-həmdu lillãhi alə̃ mə̃ hədə̃nə̃ və ləhuş-şukru alə̃ mə̃ əulə̃nə̃”.

Tərcüməsi: Allah ən böyükdür, Allah ən böyükdür, Allahdan başqa heç bir tanrı yoxdur və Allah ən böyükdür. Allah ən böyükdür, Allah ən böyükdür və həmd Allaha məxsusdur. Bizi hidayət etdiyinə görə həmd Allaha məxsusdur, bizə etibar göstərdiyinə (yaxud dəyər veriyinə) görə şükür Ona məxsusdur”.

Fitrə zəkatına dair məsələlər (6) SON

İnsan fitrə zəkatını qürbət niyyətilə, yəni Allahın əmrini yerinə yetirmək və Ona bəndəçilik məqsədilə verməlidir. Həm də onu verən zaman fitrə vermək niyyəti etməlidir. Bu haqda əvvəlki yazılarda qeyd etmişdik.

Əgər fitrəni qüsurlu və eybli bir şeydən versə, vacib ehtiyata əsasən, kifayət deyil.

Bir neçə nəfərin fitrəsini verən adam hamısını bir maldan verməyə bilər. Məsələn, bəzisinin fitrəsini buğdadan, bəzisinin fitrəsini isə arpadan verə bilər.

Fitr bayramı namazını qılan kəs, vacib ehtiyata əsasən, fitrəni bayram namazından öncə verməlidir. Lakin bayram namazını qılmayıbsa, fitrəni zöhrə qədər gecikdirə bilər.

Əgər fitrə niyyəti ilə malından bir miqdar kənara qoyub, bayram günü zöhrə qədər fitrəyə haqqı çatan birisinə verməsə, hər nə vaxt versə, fitrə niyyəti etməlidir. Əgər təxirə salmaq ağıllı bir məqsəd üçün olsa, maneəçiliyi yoxdur.

Fitrə zəkatına dair məsələlər (5)

Vacib ehtiyata əsasən fitrə zəkatı yalnız fəqirə verilməlidir. Məqsəd budur ki, fitrə zəkatı mal zəkatına haqları çatan yoxsul Əhli-Beyt tərəfdarlarına verilsin. Amma əgər fitrə vermək istəyən kəsin şəhərində yoxsul Əhli-Beyt tərəfdarı olan heç kəs yoxdursa, sair müsəlman fəqirlərə verməlidir. Amma hər halda, Əhli-Beytlə düşmənlik edən kəsə verməməlidir.

Fitrə verilən fəqirin ədalətli olması şərt deyil. Lakin vacib ehtiyata əsasən, şərabxor, binamaz və aşkarda günah edənə fitrə verilməməlidir. Bildiyiniz kimi fitrə halal puldan çıxarılmalıdır və onu elə bir adama vermək lazımdır ki, bu pulu haram yerə də xərcləməsin. Buna görə də fitrəni günah işlərə xərcləyən şəxsə fitrə verilməməlidir.

Ehtiyat müstəhəbb odur ki, bir fəqirə təqribən 3 kq-dan az fitrə verilməsin, cəm olan fəqirlərə çatmasa, bu hal istisnadır. Ancaq əgər çox verilsə, eybi yoxdur.

Fitrə zəkatına dair məsələlər (4)

Əgər bir adamın fitrəsi başqa birisinin boynundadırsa, belə bir adamın öz adından fitrə verməsi vacib deyil. Əgər birdən onun fitrəsini verməsə, yaxud verə bilməsə, vacib ehtiyata əsasən fitrə onun özünə vacib olur. İndi əgər bir adamın fitrəsi başqasına vacibdirsə, yəni misal çəkək, əgər bir universitet tələbəsinin fitrəsi onun atasının boynundadırsa və əgər bu tələbə özü öz fitrəsini versə, bu əməl atasının boynundan oğlunun fitrəsini verməyi götürmür.

Əgər bir adam seyid deyilsə, seyid adama fitrə zəkatını verə bilməz. Hətta əgər bir seyid onun çörək yeyəni sayılsa belə, onun fitrəsini başqa bir seyidə verə bilməz. Bu məsələnin həllini o biri yazıda qeyd edəcəyik.

İnsan öz ailəsinin xərclərini haram maldan istifadə etməməlidir. Fitrə zəkatını da haram maldan vermək olmaz. Əgər bir adam haramdan versə, məqbul sayılmayacaq, gərək halal maldan versin. Məsələn, bir nəfər spirtli içkilərin alqı-satqısından əldə olunan gəlirdən fitrə zəkatı verə bilməz.

Fitrə zəkatına dair məsələlər (3)

Fitrə fitr bayramının axşamı günəş batdığı vaxt çıxarılmalıdır. Fitrə zəkatı müəyyən şərtlər əsasında həddi-büluğa çatmış, ağlı başında olan, bihuş, yoxsul və kiminsə qulu olmayan, həmçinin özü və çörək yeyəni sayılan şəxslərin hər biri üçün vacibdir. Bir adam üçün nəzərdə tutulan fitrənin miqdarı 3 “sa`”dır. Təqribən 3 kiloqram edir. Fitrə çıxaran şəxs öz şəhərində buğda, arpa, xurma, kişmiş, düyü, qarğıdalı və sair bunun kimi normal hesab edilən yeməklərin hər hansı birinə imkanı çatırsa, fitrəsini çıxartdığı adam üçün 3 kq. miqdarda ayırmalı və onu fitrəyə möhtac birinə verməlidir. Yəni bir adamın ailəsində özündən əlavə onun çörəyini yeyən 3 nəfər varsa, ev sahibinin gücü düyü və ya xurmaya çatırsa, 4 nəfərin hər biri üçün 3 kq çəkidə fitrə çıxaracaq. Yəni bu edəcək, təxminən bütün ailə üçün 12 kq düyü, yaxud xurma. 12 kq düyünü yoxsul, ehtiyaclı adama da verə bilər. Bunun əvəzinə pulunu da verə bilər. Əgər onun şəhərində buğda, arpa, xurma, yaxud kişmiş normal yemək hesab olunmasa, lazım ehtiyata əsasən bu ərzaqı verməsin. İndiki zamanda çəki miqdarının pulunu vermək daha uyğundur. İndi bunların hər biri nə qədər pul edirsə, fərd özü bazar qiymətilə uyğunlaşdıra bilər.

Fitrə zəkatına dair məsələlər (2)

Fitrə zəkata aid bir şeydir. Fitrə fitr bayramının axşamı günəş batdığı vaxt çıxarılmalıdır. Fitrə zəkatı müəyyən şərtlər əsasında həddi-büluğa çatmış, ağlı başında olan, bihuş, yoxsul və kiminsə qulu olmayan, həmçinin özü və çörək yeyəni sayılan şəxslərin hər biri üçün vacibdir. Bu haqda ətraflı yazacağıq.

İnsan fitrə zəkatı verərkən NİYYƏT etməlidir. Yəni nə etdiyini bilməli və bunu qürbət qəsdilə etməlidir. Qürbət qəsdi tez-tez rastınıza çıxır. Nədir bu ifadə? Fiqhi terminologiyada qürbət qəsdi deyərkən, Allaha bəndəçilik və Onun əmrini yerinə yetirmək məqsədilə bir işi görmək nəzərdə tutulur. Əgər bir nəfər fitrə verərkən qürbət qəsdi etməsə, günah etmiş sayılsa da, kifayətdir. Bundan əlavə həmin şəxs verdiyi şeyi ayırd etməlidir. Yəni bilməlidir ki, o, öz malından fitrə zəkatını verir.

Əgər bir adam fitrə zəkatını bir nəfərə çatdırmaq üçün kimisə vəkil təyin etsə, məsələn bir nəfər çıxartdığı fitrəni kiməsə versə ki, bunu al və ehtiyaclı birinə çatdır, o zaman zəkatı ona verərkən niyyət etməlidir. Müstəhəb ehtiyat budur ki, verdiyi zəkat müstəhəqqə (müstəhəqq də fiqhi termindir. Haqqı çatan, layiq olan mənasını daşıyır) çatana qədər niyyəti davam etsin.

Fitrə zəkatına dair məsələlər (1)

Fitrəni bayram namazından sonra vermək lazımdır, yoxsa əvvəl?

1. Fitrəni bayram namazından sonra vermək
Fəqihlər verilməsi vacib olan fitrənin zamanını fitr bayramı axşamının qürubundan (yəni günəş batan zamandan) hesab etmiş və onu bayram namazından sonraya qədər təxirə salmağı keçərli (caiz) bilməmişlər. Kim bayram namazını qıla bilməsə, fitrəni bayram gününün zöhrünə (günorta azanına) qədər verməlidir.

Lakin əgər yoxsul birinə əli çatmasa, öz malından bir miqdar fitrə adı ilə ayıra və nəzərində tutduğu, ya da ümumən hər hansı bir fitrəyə haqqı çatan kəs üçün kənara qoya bilər. Ancaq kənara qoyduğu fitrəni nə zaman vermək istəsə fitrə niyyəti etməlidir.